Bối cảnh: Không gian mạng trở thành chiến trường trọng điểm

Trong các cuộc xung đột địa chính trị hiện nay trên toàn thế giới, an ninh mạng đóng vai trò trung tâm trong việc gây bất ổn cơ sở hạ tầng của đối phương. Tội phạm mạng và các nhóm tin tặc có liên hệ với nhà nước (State-sponsored hackers) đang liên tục gia tăng các hoạt động đánh cắp dữ liệu nhạy cảm và duy trì sự tồn tại âm thầm trong các mạng lưới tổ chức.

Đáng chú ý, các đòn tấn công vật lý vào cơ sở hạ tầng dưới biển như việc cắt đứt các tuyến cáp quang Internet quan trọng đã và đang diễn ra thường xuyên. Do đó, việc bảo vệ hệ thống mạng quân đội không chỉ là phòng thủ kỹ thuật mà là vấn đề sống còn của an ninh quốc gia.

Để đáp ứng yêu cầu tác chiến trong kỷ nguyên số, môi trường quân đội cần triển khai ngay 5 chiến lược cốt lõi:

1. Triển khai Kiến trúc Zero Trust và Phòng thủ theo chiều sâu (Defense-in-Depth)

Môi trường quân đội đòi hỏi sự kiểm soát truy cập nghiêm ngặt nhất. Mô hình Zero Trust với nguyên tắc "Không bao giờ tin tưởng, luôn luôn xác minh" là khung kiến trúc bắt buộc.

• Phân đoạn mạng (Network Segmentation): Mạng lưới quân sự cần được chia nhỏ thành các vùng độc lập để ngăn chặn sự lây lan (di chuyển ngang) của các nhóm gián điệp APT nếu một phân vùng bị xâm nhập.
• Xác thực đa yếu tố (MFA) bằng phần cứng: Mọi yêu cầu truy cập vào hệ thống chỉ huy, cơ sở dữ liệu nhạy cảm phải sử dụng MFA. Đối với các hệ thống trọng yếu nhất, cần phân phối và bắt buộc sử dụng khóa bảo mật phần cứng (Hardware tokens/Hard keys) thay vì chỉ dùng mã OTP qua điện thoại.
• Quyền truy cập đặc quyền tối thiểu: Chỉ cấp cho quân nhân hoặc nhà thầu quốc phòng quyền truy cập vừa đủ (just-in-time và just-enough-access) để thực hiện đúng nhiệm vụ được giao.

2. Đối phó với Vũ khí hóa AI và Tác chiến Điện tử (Electronic Warfare)

Sự kết hợp giữa AI và các chiến thuật tác chiến điện tử đang tạo ra những rủi ro trực tiếp trên chiến trường thực địa:

• Phòng chống Deepfake và Vishing: AI có khả năng tạo ra các tệp âm thanh, video giả mạo (Deepfake) cực kỳ chân thực. Kẻ địch có thể giả mạo giọng nói của chỉ huy cấp cao để ra lệnh sai lệch hoặc lừa đảo hệ thống thông tin. Các đơn vị cần thiết lập quy trình xác minh mệnh lệnh đa kênh.
• Chống gây nhiễu GPS: Tín hiệu GPS điều khiển hệ thống vũ khí, máy bay không người lái (UAV) và mạng lưới thông tin liên lạc đang là mục tiêu bị gây nhiễu hoặc giả mạo (GPS Spoofing) nghiêm trọng trong các khu vực xung đột. Quân đội cần trang bị bộ thu GPS chịu nhiễu, yêu cầu nhiều nguồn dữ liệu đối chứng để xác thực vị trí.
• Bảo mật thông tin vệ tinh: Liên lạc vệ tinh chưa được mã hóa có thể bị đánh chặn dễ dàng bằng các thiết bị rẻ tiền. Cần bổ sung ngay các lớp bảo mật mạnh như mã hóa IPsec để ngăn chặn rò rỉ nội dung đàm thoại và liên lạc nội bộ quân đội.

3. Quản trị rủi ro Hạ tầng trọng yếu và Chuỗi cung ứng Quốc phòng

• Ngăn chặn tấn công chuỗi cung ứng: Kẻ thù thường không tấn công trực diện vào pháo đài quân đội mà đi đường vòng qua các nhà thầu quốc phòng, đối tác sản xuất có hệ thống bảo mật yếu hơn để từ đó xâm nhập vào mạng lưới lõi. Quân đội cần đánh giá và giám sát chặt chẽ tiêu chuẩn an ninh mạng của toàn bộ chuỗi cung ứng.
• Phòng chống chiến thuật "Đánh lạc hướng": Các cuộc tấn công DDoS quy mô lớn thường được dùng như một loại vũ khí gây nhiễu, làm hệ thống quá tải để thu hút sự chú ý của lực lượng phòng thủ. Lợi dụng lúc này, kẻ địch sẽ âm thầm triển khai các đòn tấn công gián điệp (APT) cài cắm mã độc nằm vùng vào sâu bên trong. Cần duy trì Trung tâm điều hành an ninh mạng (SOC) 24/7 để giám sát toàn cảnh.

4. Kỷ luật Quân đội và "Bức tường lửa con người"

Trong môi trường quân đội, tính bảo mật của thông tin (OPSEC - Operational Security) là yếu tố sống còn. Con người thường là mắt xích yếu nhất trong chuỗi phòng thủ.

• Huấn luyện chống tấn công phi kỹ thuật (Social Engineering): Kẻ địch thường thu thập thông tin từ mạng xã hội để biết quân nhân đang tham gia dự án nào, thuộc đơn vị nào, chỉ huy là ai, từ đó tạo ra các email lừa đảo (Spear Phishing) siêu cá nhân hóa "may đo" hoàn hảo. Quân nhân cần tuyệt đối cẩn trọng với những thông tin chia sẻ công khai.
• Văn hóa "Báo cáo" ngay lập tức: Khi phát hiện email hoặc đường link đáng ngờ, quân nhân không chỉ đơn thuần nhấn "Xóa" mà phải lập tức "Báo cáo" (Report) cho lực lượng chuyên trách an ninh mạng của đơn vị. Điều này giúp bộ phận kỹ thuật kích hoạt lệnh chặn trên toàn hệ thống, bảo vệ toàn quân.

5. Tuân thủ nghiêm ngặt Luật An ninh mạng và Bảo vệ An ninh Quốc gia

Hệ thống mạng quân đội thuộc nhóm hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia (Cấp độ 4 hoặc 5), do đó phải tuân thủ các quy định pháp lý khắt khe nhất.

• Phối hợp với lực lượng chuyên trách: Luật An ninh mạng 2025 yêu cầu chủ quản các hệ thống trọng yếu phải đánh giá an ninh mạng, báo cáo và phối hợp thường xuyên với lực lượng chuyên trách (như Bộ Công an, Bộ Quốc phòng) để ứng phó sự cố.
• Tiêu chuẩn bảo mật quốc tế: Ứng dụng các khung tiêu chuẩn quản lý an toàn thông tin (ISMS) như ISO/IEC 27001 để đảm bảo việc quản trị rủi ro được thực hiện bài bản, có hệ thống, bao quát cả 4 khía cạnh: Tổ chức, Con người, Vật lý và Công nghệ.

Kết luận

Trong chiến tranh hiện đại, một cuộc tấn công mạng thành công có thể gây ra sức tàn phá tương đương, thậm chí nghiêm trọng hơn các cuộc tấn công vật lý. Để bảo vệ các hệ thống chỉ huy, khí tài và dữ liệu cơ mật quốc gia, môi trường quân đội phải dịch chuyển sang trạng thái phòng thủ chủ động. Bằng cách áp dụng triệt để mô hình Zero Trust, nâng cao nhận thức của quân nhân, liên tục giám sát các mối đe dọa từ AI và tác chiến điện tử, lực lượng vũ trang hoàn toàn có thể vô hiệu hóa các chiến dịch phá hoại tinh vi của mọi kẻ thù trên không gian số.